Van Tanach naar Bijbel: De dag waarop de Tora Grieks ging spreken

Het was het jaar 246 voor de gewone jaartelling, volgens de Joodse telling het jaar 3515 sinds de schepping. In het hart van Egypte, onder het bewind van de Griekse heerser Ptolemaeus II, een machtige vorst die niet alleen geïnteresseerd was in oorlogen en rijkdom, maar ook in wijsheid en kennis. Toen hij hoorde van de beroemde wet van Mozes, de Tora van het Joodse volk, besloot hij dat deze heilige leer vertaald moest worden naar het Grieks, zodat ook zijn volk kon delen in deze eeuwenoude wijsheid.

Dit was niet de eerste poging. Ruim zestig jaar eerder was al geprobeerd de Tora te vertalen, maar dat was toen mislukt. Nu werd een tweede, veel grondiger poging ondernomen. De koning nodigde 72 wijzen van Israël uit – mannen die de Tora tot in haar diepste lagen kenden. Maar hij vertrouwde hen geen gezamenlijke vertaling toe. In plaats daarvan liet hij hen ieder afzonderlijk opsluiten in 72 aparte kamers, zonder enige vorm van communicatie.

In één versie van het verhaal, zoals verteld in het traktaat Sofrim 1:7, waren het vijf oudere geleerden die de opdracht kregen om de Tora voor de koning te vertalen. Maar wat een koninklijke eer leek, werd door het volk Israël met angst bekeken. De wijzen wisten: de Tora is geen gewoon boek. Elke letter, elk woord, elke volgorde heeft diepere betekenissen – hemelse lagen van wijsheid die zich niet zomaar laten vangen in een andere taal.

Die dag, zeggen de wijzen, was voor Israël even donker als de dag waarop het Gouden Kalf werd gemaakt. Want hoewel het op het eerste gezicht een poging leek tot begrip, betekende de vertaling een verlies van de heilige precisie. Het G-ddelijke ritme van het Hebreeuws ging verloren in de zinnen van het Grieks. En dat deed pijn.

Wat er toen gebeurde, wordt in de Joodse overlevering als wonderlijk beschouwd. Elk van de 72 geleerden maakte onafhankelijk van elkaar dezelfde vertaling, inclusief 13 specifieke wijzigingen. Op die punten hadden ze elk het gevoel dat een letterlijke weergave de essentie van de Torah zou verdraaien. Deze wijzigingen waren geen willekeurige ingrepen. Ze waren bedoeld om misverstanden te voorkomen – om de essentie van de Tora te beschermen tegen verkeerde interpretaties. Zo vertaalden ze bijvoorbeeld de openingszin van de Tora niet letterlijk als “In het begin, schiep G-d”, wat in het Grieks verkeerd opgevat zou kunnen worden alsof een kracht genaamd “Begin” G-d zelf schiep. In plaats daarvan schreven ze: “G-d schiep in het begin.”

Sommige aanpassingen waren bedoeld uit tact en voorzichtigheid. Zo werd het woord voor “haas”, een van de onreine dieren in de Tora, vertaald als “kortbenig dier”, om de koning niet te beledigen. Want het Griekse woord voor “haas” leek teveel op de naam van Ptolemaeus’ vrouw. Dus pasten ze, los van elkaar, dezelfde correcties toe – een unanieme intuïtie die als bovennatuurlijk werd gezien.

Zo werd de Septuagint geboren – Grieks voor “van de zeventig”, hoewel het aantal in werkelijkheid 72 was.

In de eeuwen die volgden, vooral tijdens de Talmoedische periode, werd de 8e van Tevet, de dag waarop de vertaling werd voltooid – door sommigen zelfs als een dag van rouw en vasten beschouwd. Want hoewel de vertaling grote invloed had, leefde de angst dat iets heiligs verloren was gegaan: de zuivere, G-ddelijke precisie van de Hebreeuwse Tora kon immers niet volledig overgebracht worden in een andere taal.

Wat begon als een poging tot toegankelijkheid, groeide uit tot een keerpunt in de Joodse geschiedenis – een dag waarop de Tora Grieks ging spreken, en daarmee een nieuwe wereld binnentrad, vol kansen, maar ook vol risico’s.

Geschreven door Sarah

Heb je genoten van dit artikel? Like en verspreid het verder!

© Copyright, alle rechten voorbehouden.